N₂-O-N EMITTED = مقدار کل اکسید نیتروژن منتشر شده در واحد سطح در ماه
N UPTAKE= مقدار کل نیتروژن جذب شده در واحد سطح در ماه
مشاهده تمام این حالت ها در ماهای زیاد شبیه سازی در جدول SOIL SYM MONTH دشوار است و به این ترتیب رسم گرافها به صورت جداگانه در ماه های مختلف شبیه سازی هرکدام از تب های مذکور قابل روئیت و بررسی می باشند.

شکل۲-۷) خروجی نیتروژن در مدل NLEAP
در قسمت خروجی های آب می توانیم خروجی های بالانس آب را نیز مشاهده کنیم. نرم افزار همیشه بالانس آب را برای هر شبیه سازی N انجام می دهد. (با ماکزیمم اجرای ترکیبات)

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در این نسخه خروجی بالانس آب به صورت روزانه و خروجی های نیتروژن ماهانه هستند.
برای ترسیم گراف ها اگر شبیه سازی بلند مدت باشد تعداد ماه های زیادی را در خروجی خواهیم داشت مثلا در یک شبیه سازی ۲۴ ساله تعداد ۲۸۸ ماه را داریم، اگر بخواهیم شبیه سازی را تنها برای سال آخر داشته باشیم محدوده زمانی را که از ۱ تا ۲۸۸ می باشد از ۲۶۶ تا ۲۸۸ انتخاب می کنیم و بدین ترتیب شبیه سازی سال آخر را خواهیم داشت این گرافها می توانند هم به صورت خطی و هم به صورت میلهای انتخاب شوند.
متغیرهای گراف آب در NLEAP GIS 4.2 شامل موارد زیر می باشد:
WC(IN)= بالانس آب خاکها در انتهای ماه بای کشت اخیر در منطقه ریشه محصول(برحسب اینچ)
SUM ET= تبخیر و تعرق پتانسیل تجمعی ماهانه (اینچ)
SUM PET= تبخیر و تعرق پتانسیل تجمعی ماهانه (اینچ)
DPRE= مجموع ماهانه بارندگی روزانه (اینچ)
DIRR= مجموع ماهانه آبیاری روزانه (اینچ)
DRO= مجموع ماهانه رواناب سطحی روزانه (اینچ)
DDF= مجموع ماهانه نفوذ عمقی روزانه (آبشویی) (اینچ)
و در نهایت می توان برای یک خاک و یک سناریوی خاص یا ترکیباتی از این دو هم خروجی های آب و هم خروجی های نیتروژن را داشته باشیم تا با بهره گرفتن از آن بتوانیم بهترین سناریو را از جهت کاربرد آب و مدیریت کود انتخاب نماییم.

۲-۲- واسنجی مدل:

۲- ۲ -۱- روش اعتبار سنجی مدل

اعتبار مدل از مقایسه مقادیر اندازه گیری شده در مزرعه و مقادیر پیش بینی شده توسط مدل با محاسبه سه پارامتر آماری شامل میانگین خطا (AE )، جذر میانگین مجذور خطا (RMSE)، و ضریب تبیین R² در روابط ۲- و ۲- مورد ارزیابی قرار می گیرد.
اگر میانگین خطا صفر و نزدیک صفر باشد نشان دهنده پیش بینی خوب مدل است و اگر این مقدار بالای صفر باشد نشان دهنده بیش برآوردی و زیر صفر نشان دهنده کم برآوردی مدل می باشد.
(۲-۱) AE=
در این رابطه AE میانگین خطا، n تعداد مشاهدات O_i مقادیر مشاهده شده در مزرعه و Pi مقادیر شبیه سازی شذه می باشد. همچنین جذر میانگین مجذور خطا از رابطه (۴-۸ ) محاسبه گردید:
(۲-۲) ]^۰٫۵RMSE=[
RMSEنشان دهنده پراکندگی دادههاست و هرچه این عدد مقدار کمتری را نشان دهد و به صفر نزدیکتر باشدکارایی خوب مدل را بیان میکند.

۲-۳- آنالیز حساسیت:

این نرم افزار برای اطلاعات آب و هوایی منطقه مورد مطالعه و گیاه نیشکر مورد واسنجی قرار گرفت که در بررسی آنالیز حساسیت مشخص گردید نسبت به دو عامل زیر حساسیت نرم افزار بیشتر است:

• • (KDNIT) ضریب دنیتریفیکاسیون

• • (KN) ضریب سرعت نیتریفیکاسیون

البته این آنالیز حساسیت مربوط به گیاه نیشکر و کاربرد کود اوره به صورت محلول در مزرعه می باشد و بدیهی است که گیاهان دیگر و انواع کودهای دیگر با نحوه کاربردهای متفاوت ممکن است نرم افزار را به فاکتورهای دیگری حساس تر نشان دهند.

۲-۴- نحوه اجرای طرح

روش های اعمال تنش آبی می تواند به صورت تغییر در دور و یا حجم آب آبیاری نسبت به آبیاری کامل باشد. دراین مطالعه دور آبیاری ثابت و از تغییر در میزان حجم آب استفاده شده است.
سه تیمار آبی در نظر گرفته شد که تیمار اول آبیاری کامل (I1) و برحسب تبخیر از تشت تبخیر کلاس A تعیین شد و تیمارهای بعدی (I2 و I3 ) که به ترتیب ۸۵ و ۷۰ درصد تیمار I1 منظور گردیدند. دور آبیاری دوره معمول در منطقه بود و میزان نیاز آبی با توجه به میزان تبخیر تجمعی هر دور تعیین گردید. ۲۰ درصد آب جهت شستشو به میزان آب آبیاری اضافه گردید. آبیاری مزارع به صورت سطحی صورت گرفت و آب مورد نیاز گیاه توسط هیدروفلوم به مزارع آزمایشی انتقال یافت. برای اندازه گیری میزان جریان در هر قطعه آزمایشی، از فلوم WSC^[30] تیپ ۲ استفاده شد. در شکل (۴-۲) نحوه آبیاری کرت های آزمایشی نشان داده شده است(بهمنی، ۱۳۸۸).
تیمار اول کوددهی به میزان ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره (N1) ، تیمار دوم به میزان ۲۵۰ کیلوگرم در هکتار(N2) و برای تیمار سوم ۳۵۰ کیلوگرم در هکتار (N3) تعیین گردید و همراه با آب آبیاری به زمین داده شد. کودهای ازته به صورت محلول و در دو مرحله به زمین داده شدند. اولین کوددهی در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۶ با مقادیر ۵۰، ۱۰۰ و ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار در تیمارهای N1 ، N2 و N3 و دومین کوددهی در دوم تیر ۱۳۸۶ با مقادیر ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار صورت گرفت(بهمنی، ۱۳۸۸).
تیمار دوم آبدهی شامل آبیاری کامل(I3)، ۸۵ درصد آبیاری کامل (I2) و ۷۰ درصد آبیاری کامل (I1) میباشند.جهت تعیین طرح آزمایشی، تیمارهای آبیاری به عنوان تیمار اصلی و سطوح کود ازته به عنوان تیمارهای فرعی در نظر گرفته شدند و برای هر تیمار سه تکرار لحاظ گردید. نوع طرح های آزمایشی کرت های خرد شده و در قالب بلوک های کامل تصادفی انجام گرفت. تعداد ۲۷ کرت جهت انجام عملیات آبیاری و کوددهی لحاظ شد که طول هر کرت ۵۰ متر و عرض ۱۵/۹ متر انتخاب گردید. فاصله پشته ها ۸۳/۱ متر و عمق آن ها حدود ۳۰ سانتی متر بود. به منظور حذف اثرات ناشی از نفوذ آب و ازت از تیمارهای مختلف روی یکدیگر، دو جویچه مجاور بین دو کرت به عنوان اثرات حاشیه ای در نظر گرفته شد. اعمال تنش آبی بعد از کوددهی اولیه صورت گرفت و در این مرحله گیاه نیشکر به صورت چند برگه در آمده بود. شکل(۴-۳) جانمایی تیمارهای طرح آزمایشی را نشان می دهد (بهمنی، ۱۳۸۸).

۲-۴-۱- کوددهی مزارع

جهت تنظیم کود مصرفی، سیستم کوددهی مورد استفاده شامل: بشکه، نیم بشکه، ظرف یک لیتری جهت اندازه گیری و شیر گازی ۷۵/۰ اینچ می باشد. برای انجام عمل کوددهی، کود اوره را در بشکه آب حل کرده و سپس با توجه به زمان آبیاری و دبی آب ورودی به مزرعه مقدار اوره محلولی که باید به سیستم توزیع آب وارد شود توسط شیر خروجی تنظیم میگردد. مدت زمانی که باید یک لیتر کود محلول وارد مزرعه شود از رابطه زیر تعیین شد(بهمنی ، ۱۳۸۸).
(تعداد هکتارX تعداد کوددهی)/ (ساعت آبیاریX (حجم بشکه) / ۳۶۰۰) = زمان لازم برای ورود یک لیتر کود در هکتار

Ii: تیمارهای تنش آبی
Ni: تیمارهای نیتروژن
جدول۲- ۱) نقشه شماتیک تیمارهای اصلی و فرعی به صورت طرح آزمایشی (بهمنی، ۱۳۸۸)
I, II, III: تکرارها
فصل سوم: نتایج و بحث

۳-۱ مقدمه

در این بخش به نتایج بدست آمده از مدل NLEAP، و بحث در مورد آنها پرداخته میشود. همانطور که در فصول پیشین به آن اشاره شد، در تحقیق حاضر داده های ورودی مربوط به فصل کشت در سال ۸۶-۱۳۸۵ در مزرعه-۱۴ ARC2که در مزرعه راتون بود، برداشت و به مدل معرفی گردید.
داده های ورودی مربوط به هر یک از تیمارها به طور جداگانه به مدل معرفی شد و مقادیر شبیه سازی شده توسط مدل با اندازهگیریهای مزرعهای مقایسه گردید. ابتدا مدل با تغییر در ضرایب دنیتریفیکاسیون، معدنی شدن و نیتریفیکاسیون، در دامنه پیشنهاد شده از سوی دیگر محققان، برای تیمار N1 و از سطح خاک تا عمق ۱۲۰ سانتی متری، واسنجی گردید. سپس مدل واسنجی شده با بهره گرفتن از تیمار N1، جهت ارزیابی دقت و برآورد مدل ، برای تیمارهای N2 و N3 نیز عمل نموده است. همچنین نتایج آماری حاصل از مقایسه اندازه گیری های واقعی و مقادیر شبیهسازی شده توسط مدل NLEAPبا نتایج آماری حاصل از مدل LEACHMکه توسط بهمنی (۱۳۸۸)، با سناریوهای مشابه آبیاری و کوددهی برای این مزرعه واسنجی و ارزیابی شد، مورد مقایسه قرار گرفت.
داده های ورودی که به مدل معرفی می شوند باید بر حسب ماهانه باشند و برای معرفی زمان شروع و انتهای شبیه سازی به مدل، باید زمان بر حسب سال و ماه میلادی باشد که برای شروع شبیه سازی اولین روز از ماه معرفی شده و برای پایان شبیه سازی، آخرین روز از ماه معرفی شده در قسمت مربوطه را در نظر می گیرد.

شکل ۴- ۲۳ شماتیکی از جریان ترکیبی عبوری از روی سرریز و زیر دریچه در بستر متحرک ۶۳
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
) برای بستر رسوب ۶۴
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ۴- ۲۵ نمودار تغییرات نسبت دبی­های نرم­افزار و مشاهداتی ۶۵
شکل ۴-۲۶ توزیع مؤلفه طولی سرعت جریان در اطراف سازه ترکیبی ۶۶
شکل ۴-۲۷ الگوی جریان اطراف سازه ترکیبی سرریز – دریچه (الف. بردارهای سرعت ب. خطوط جریان) ۶۶
شکل ۴-۲۸ توزیع تنش برشی در اطراف حفره آبشستگی پایین­دست سازه ترکیبی سرریز- دریچه در ابتدای اجرای برنامه ۶۷
) برای بستر رسوب و بستر صلب ۶۷
شکل ۴-۳۰ نمودار رابطه حداکثر عمق آبشستگی با نسبت دبی­های عبوری از رو و زیر سازه ترکیبی ۶۸
فصل اول
مقدمه
۱-۱- مقدمه
یکی از عمده‌ترین مشکلات سازه‌هایی از قبیل سرریزها، دریچه‌ها و حوضچه‌های آرامش که در بالادست بسترهای فرسایش‌پذیر قرار دارند، آبشستگی در مجاورت سازه است که علاوه­‌بر تأثیر مستقیم بر پایداری سازه، ممکن است باعث تغییر مشخصات جریان و در نتیجه تغییر در پارامترهای طراحی سازه شود. به دلیل پیچیدگی موضوع، اکثر محققین آن را به صورت آزمایشگاهی بررسی کرده ­اند که با وجود تمام دست­آوردهای مهمی که تاکنون در زمینه آبشستگی موضعی حاصل گردیده است، هنوز هم شواهد زیادی از آبشستگی گسترده در پایاب دریچه‌ها، سرریزها، شیب‌شکن‌ها، کالورت‌ها و مجاورت پایه‌های پل دیده می‌شود که می‌تواند پایداری این سازه­ها را با خطرات جدی مواجه کند.
پدیده آبشستگی زمانی اتفاق می‌افتد که تنش برشی جریان آب عبوری از آبراهه، از میزان بحرانی شروع حرکت ذرات بستر بیشتر شود. تحقیقات نشان داده است که عوامل بسیار زیادی بر آبشستگی در پایین‌دست سازه تأثیرگذار هستند که از جمله آن­ها می‌توان به اندازه و دانه‌بندی رسوبات، عمق پایاب، عدد فرود ذره، هندسه سازه و … اشاره کرد (کوتی و ین^[۱] (۱۹۷۶)، بالاچاندار^[۲] و همکاران (۲۰۰۰)، کلز^[۳] و همکاران (۲۰۰۱)، لیم و یو^[۴] (۲۰۰۲)، فروک^[۵] و همکاران (۲۰۰۶)، دی و سارکار^[۶] (۲۰۰۶) و ساراتی^[۷] و همکاران (۲۰۰۸)).
دریچه­ها و سرریزها به طور گسترده به منظور کنترل، تنظیم جریان و تثبیت کف، در کانال­های باز مورد استفاده قرار می­گیرند. بر اثر جریان ناشی از جت عبوری از رو یا زیر سازه­ها، امکان ایجاد حفره آبشستگی در پایین­دست سازه­ها وجود دارد که ممکن است پایداری سازه را به خطر اندازد؛ بنابراین تعیین مشخصات حفره آبشستگی مورد توجه محققین هیدرولیک جریان قرار گرفته است.
به منظور افزایش بهره‌وری از سازه­های پرکاربرد سرریزها و دریچه­ها، می‌توان آن­ها را با هم ترکیب نمود به‌طوری‌که در یک زمان آب بتواند هم از روی سرریز و هم از زیر دریچه عبور نماید. با ترکیب سرریز و دریچه می‌توان دو مشکل عمده و اساسی رسوب‌گذاری در پشت سرریزها و تجمع رسوب و مواد زائد در پشت دریچه‌ها را رفع نمود. در سازه ترکیبی سرریز- دریچه، شرایط هیدرولیکی جدیدی حاکم خواهد شد که با شرایط هیدرولیکی هر کدام از این دو سازه به‌تنهایی متفاوت است.
۱-۲ تعاریف
۱-۲-۱ سرریزها
یکی از سازه­های مهم هر سد را سرریزها تشکیل می­ دهند که برای عبور آب اضافی و سیلاب از سراب به پایاب سدها، کنترل سطح آب، توزیع آب و اندازه ­گیری دبی جریان در کانال­ها­ مورد­استفاده قرار می­گیرد. با توجه به حساس بودن کاری که سرریزها انجام می­ دهند، باید سازه­ای قوی، مطمئن و با راندمان بالا انتخاب شود که هر لحظه بتواند برای بهره ­برداری آمادگی داشته باشد.
معمولاً سرریزها را بر حسب مهم­ترین مشخصه آن­ها تقسیم ­بندی می­ کنند. این مشخصه می ­تواند در رابطه با سازه کنترل و کانال تخلیه باشد. بر حسب این­که سرریز مجهز به دریچه و یا فاقد آن باشد به ترتیب با نام سرریزهای کنترل­دار و یا سرریزهای بدون کنترل شناخته می­شوند.
۱-۲-۲ دریچه­ها
دریچه­ها سازه ­هایی هستند که از فلزات، مواد پلاستیکی و شیمیایی و یا از چوب ساخته می­شوند. از دریچه­ها به منظور قطع و وصل و یا کنترل جریان در مجاری عبور آب استفاده می­ شود و از لحاظ ساختمان به گونه ­ای می­باشند که در حالت بازشدگی کامل عضو مسدود کننده کاملاً از مسیر جریان خارج می­گردد.
دریچه­ها در سدهای انحرافی و شبکه ­های آبیاری و زهکشی کاربرد فراوان دارند. همچنین برای تخلیه آب مازاد کانال­ها، مخازن و پشت سدها به کار می­روند (نواک^[۸] و همکاران، ۲۰۰۴).
دریچه­ها به صورت زیر دسته­بندی می­شوند:
بر اساس محل قرارگیری: دریچه­های سطحی و دریچه­های تحتانی. دریچه سطحی تحت فشار کم و دریچه تحتانی تحت فشار زیاد قرار می­گیرند.
بر اساس کاری که انجام می­ دهند: دریچه­های اصلی، تعمیراتی و اضطراری. دریچه اصلی به طور دائم مورد بهره ­برداری قرار می­گیرند. برای تعمیرات از دریچه تعمیراتی و در زمان حوادث از دریچه اضطراری استفاده می­ شود.
بر اساس مصالح بدنه: دریچه­های فولادی، آلومینیومی، بتنی مسلح، چوبی و پلاستیکی. دریچه فولادی به خاطر استقامت زیاد به صورت وسیع مورد استفاده قرار می­گیرد.
بر اساس نوع بهره ­برداری: دریچه­های تنظیم کننده دبی و دریچه­های کنترل­ کننده سطح آب
بر اساس مکانیزم حرکت: دریچه­های خودکار، هیدرولیکی، مکانیکی، برقی و دستی. دریچه خودکار بر اساس نیروی شناوری و وزن دریچه و بدون دخالت انسان کار می­ کند. دریچه هیدرولیکی بر اساس قانون پاسکال عمل می­نماید. دریچه برقی از دستگاه­های برقی، دریچه مکانیکی با بهره گرفتن از قانون نیرو و بازو و بالاخره دریچه دستی به صورت ساده با دست جابه­جا می­شوند.
بر اساس نوع حرکت: دریچه­های چرخشی، غلطان، شناور و دریچه­هایی که در امتداد یا در جهت عمود بر جریان حرکت می­نمایند.
بر اساس انتقال فشار آب: دریچه­ها ممکن است فشار را به طرفین یعنی به پایه­ های پل یا به تکیه­گاه­ها منتقل نمایند و یا ممکن است نیروی فشار آب بر کف منتقل شود و یا ممکن است نیروی فشار آب به هر دو یعنی هم تکیه­گاه­ها و هم بر کف منتقل شود.
۱-۲-۳ سازه ترکیبی سریز – دریچه
ترکیب سرریز - دریچه یکی از انواع سازه­های هیدرولیکی می­باشد که در سال­های اخیر عمدتاً برای عبور سیال در مواردی که سیال حاوی سرباره و رسوب به صورت همزمان می­باشد (مانند کانال عبور فاضلاب) بکار رفته است. سازه ترکیبی سرریز - دریچه با تقسیم دبی عبوری از بالا و پایین خود از انباشت سرباره و رسوب در پشت سازه جلوگیری می­ کند. از دیگر کاربردهای عملی این ترکیب، می­توان انواع سدهای تأخیری را نام برد. در سدهای تأخیری برای جلوگیری از انباشت رسوب در پشت سد که منجر به کاهش حجم مفید مخزن می­گردد اقدام به تعبیه تخلیه­کننده­ های تحتانی می­گردد. از طرف دیگر این نوع سدها به علت برآورد اهداف طراحی و عبور سیلاب­های محتمل به صورت روگذر نیز عمل می­ کنند که از این دو جهت، مدل ترکیبی سرریز - دریچه ایده مناسبی برای تحلیل این نوع سدها می­باشد. اگرچه این نوع سازه دارای کاربرد فراوانی در سازه­های هیدرولیکی می­باشد.
جهت به حداقل رساندن مشکلات در سرریزها و دریچه‌ها و همچنین جهت بالا بردن مزایای آن­ها می‌توان از سازه ترکیبی سرریز - دریچه استفاده کرد به طوری که در یک زمان، جریان آب بتواند هم از روی سرریز و هم از زیر دریچه عبور نماید. این وسیله ترکیبی می‌تواند مشکلات ناشی از فرسایش و رسوب­گذاری را مرتفع نماید (دهقانی و همکاران، ۲۰۱۰).
همچنین با این روش، رسوبات و مواد زائد در پشت سرریزها انباشته نمی‌‌‌شوند (ماخرک، ۱۹۸۵).
مشکلاتی را که در اثر وجود مواد رسوبی یا شناور در آب انتقالی برای آبیاری حاصل می‌شود، می‌توان با بهره گرفتن از سازه ترکیبی سرریز - دریچه به مقدار زیادی کاهش داده که امکان اندازه‌گیری دقیق‌تر و ساده‌تر را به همراه دارد ( اسماعیلی و همکاران، ۱۳۸۵).
سیستم سرریز - دریچه امکان عبور جریان را از پایین و بالای یک مانع افقی در قسمت میانی مجرا به طور همزمان فراهم نموده، بدین صورت که مواد قابل رسوب را در پشت دریچه به صورت زیرگذر و مواد شناور را به صورت روگذر سرریز عبور می­دهد (شکل ۱- ۱).
جریان عبوری از زیر دریچه
جریان عبوری از روی سرریز
شکل ۱- ۱ شماتیکی از جریان ترکیبی عبوری همزمان از روی سرریز و زیر دریچه
از این­رو تعیین شکل و حداکثر عمق آبشستگی در پایین­دست سرریز و دریچه ترکیبی به منظور تثبیت وضعیت بستر می ­تواند مفید واقع شود.
۱-۲-۴ آبشستگی
آبشستگی یکی از موضوعات مهم و قابل ­توجه در مهندسی رودخانه و هیدرولیک جریان در بسترهای آبرفتی می­باشد. چنانچه در یک بازه مورد بررسی، مقدار رسوب وارد شده کمتر از مقدار رسوب خارج شده باشد، عمل فرسایش کف رودخانه و یا بدنه آن رخ می­دهد و کف رودخانه بتدریج عمیق می­ شود. از جمله اثرات منفی گود شدن بستر رودخانه، می­توان به شکست برشی و لغزش در بستر و نیز گرادیان هیدرولیکی خروجی اشاره کرد که در نهایت، افزایش فشار بالابرنده و ایجاد پدیده تراوش را در پی دارد.
به فرسایش بستر و کناره­ آبراهه در اثر عبور جریان آب، به فرسایش بستر در پایین­دست سازه­های هیدرولیکی به علت شدت جریان زیاد و یا به فرسایش بستر در اثر بوجود آمدن جریان­های متلاطم موضعی، آبشستگی گویند. عمق ناشی از فرسایش بستر اولیه را عمق آبشستگی می­نامند. (کتاب هیدرولیک کانال­های­ روباز، دکتر ابریشمی)
از آن­جا که مکانیزم عمل آبشستگی در مکان­های مختلف متفاوت می­باشد، از این ­رو آبشستگی را به دو نوع تقسیم ­بندی می­ کنند:
نوع اول آبشستگی تنگ­شدگی^[۹] می­باشد. این نوع آبشستگی در دو حالت اتفاق می‌افتد:
الف) در جایی که رودخانه هنوز به حالت تعادل نرسیده و پتانسیل حمل رسوب در بازه‌ای از رودخانه بیش از میزان رسوب ورودی به این بازه باشد.
ب) در جایی که سرعت جریان به دلایلی مانند کاهش مقطع رودخانه در محل پل‌ها، افزایش پیدا می‌کند که در مقطع تنگ شده آبشستگی اتفاق می‌افتد.
در محل احداث پل، آبشکن و یا دیواره ساحلی معمولاً عرض رودخانه را کاهش می‌دهند. این عمل باعث می‌شود که سرعت جریان در این محدوده افزایش یابد. در نتیجه به ظرفیت حمل رسوب افزوده شده و سبب خواهد شد تا بستر رودخانه در این محل فرسایش یابد. عمل فرسایش آنقدر ادامه می‌یابد تا ظرفیت حمل رسوب کاهش یافته و برابر با ظرفیت حمل رسوب در مقطع بالادست گردد. در این حالت، نرخ فرسایش در این محل کمتر می‌شود. هر چند این فرسایش موجب می‌شود که تأثیر پس­زدگی آب در بالادست کاهش یابد ولی به خاطر این مسئله نباید اجازه داده شود تا فرسایش صورت گیرد زیرا آبشستگی باعث خطرات جدی مثل واژگونی پل می‌گردد.

فسفر:
فسفر در فسفریلاسیون نوری، مسیر پنتوز فسفات و گلیکولیز و یا به عبارت دیگر در چرخه­های متابولیکی که به ATP و NADPH مربوط می­ شود، نقش مهمی دارد. فسفر عضو مهم غشاهای بیولوژیکی (در فسفولیپیدها) و اسیدهای نکلوئیک است. در گیاهانی که دارای کمبود فسفر هستند. تحرک نشاسته به رگبرگ­های آن­ها خسارت وارد می­ کند. در چنین گیاهانی نشاسته به مقدار زیاد در کلروپلاست­ها تجمع می­یابد. وجود فسفر در محیط کشتی که دارای سطح بالای فسفات معدنی است، مانع سنتز بیولوژیکی اتیلن^[۹۲] می­گردد. در محیط کشت دارای آگار، میزان فسفر قابل دسترس به دلیل جذب توسط آگار کاهش می­یابد (ادوین، ۲۰۰۸).
۱-۶-۱-۳- عامل ژلی:
آگار^[۹۳] گران­ترین ترکیب در محیط کشت جامد می­باشد. آگار قابل حل به صورت ژل در می ­آید که قادر به جذب آب می­باشد. نوع آگار مورد استفاده می ­تواند بر روی آزمایش­های کشت بافت تاثیر بگذارد. متخصصین کشت بافت گیاهی اغلب از آگار دیفکو-باکتو با غلظت ۶/۰ تا ۸/۰ درصد استفاده می­ کنند اگر چه سایر انواع آگار (گیبکوفیت آگار، فلوآگار و غیره) نیز مورد استفاده قرار می­گیرند (ادوین، ۲۰۰۸).
۱-۶-۱-۴- ویتامین­ها:
ویتامین­ها دارای وظایف کاتالیزوری در واکنش­های آنزیمی می­باشند. ویتامین­ها دارای اهمیت زیادی در کشت سلولی می­باشند. از جمله ویتامین­های مورد استفاده در کشت بافت می­توان از تیامین (B₁)، کلسیم پانتوتنات یا اسید پانتوتنیک، اسید فولیک (ویتامین M)، ریبوفلاوین (لاکتوفلاوین، ویتامین B₂)، اسید اسکوربیک (ویتامین C)، اسید نیکوتنیک (ویتامین PP، نیاسین)، پیرودوکسین (آدرمین، ویتامین B₆)، بیوتین (ویتامین H)، پاراآمینواسید بنزوئیک، توکوفرول (ویتامین E) و اینوزیتول (میواینوزیتول، مزواینوزیتول) نام برد (ادوین، ۲۰۰۸).
۱-۶-۱-۵- تنظیم کننده­ های رشد گیاهی:
نوع و غلظت تنظیم کننده­ های رشد گیاهی مورد استفاده در کشت­بافت بر حسب کشت سلولی تغییر می­ کند. مواد تنظیم کننده رشد گیاهی را می­توان به پنج گروه اکسین­ها، جیبرلین­ها، سیتوکینین­ها، بازدارنده­های رشد و اتیلن تقسیم ­بندی نمود (کریکوریان، ۱۹۹۵).
اکسین­ها:
اکسین­ها طیف وسیعی از عکس­العمل­های رشد را باعث می­شوند. اکسین­ها معمولا باعث رشد طولی ساقه، تورم بافت­ها، تقسیم سلولی (تشکیل کالوس) و تشکیل ریشه ­های نابجا و ممانعت از تشکیل شاخه­ های نابجا و جانبی می­شوند و غالبا رویان­زایی را تحریک می­ کنند. در غلظت کم اکسین، تشکیل ریشه ­های نابجا، حالت غالب دارد در حالی که در غلظت زیاد اکسین تشکیل ریشه صورت نمی­گیرد و تشکیل کالوس اتفاق می­افتد (بلارمینو و همکاران، ۱۹۹۴).
سیتوکینین­ها:
این گروه شامل سیتوکینین­های طبیعی ۲- ایزوپنتنیل آدنین^[۹۴] (۲ip) و زآتین و سیتوکینین مصنوعی کینتین و بنزیل آمینو پورین^[۹۵] (BAP) هستند. سیتوکینین­های مصنوعی، فعالیت بیولوژیکی بسیار بالا دارند و گران نیستند، لذا کاربرد وسیعی در کشت بافت دارند. سیتوکینین­ها باعث تورم بافت­ها، تحریک نمو جوانه­های جانبی و نابجا و تحریک تقسیم سلولی می­شوند. در کشت بافت گیاهی، نقش سیتوکینین­ها در تحریک نمو جوانه جانبی از طریق کاهش غالبیت انتهایی بسیار با اهمیت است. سیتوکینین­ها در حضور گرما پایدار هستند و ممکن است که قبل از اتوکلاو کردن به محیط کشت اضافه شوند (معینی و کهریزی، ۱۳۸۲).
جیبرلین­ها:
در بین انواع جیبرلین­ها، GA₃ بیشتر از همه مورد استفاده قرار می­گیرد (اسکاتلند^[۹۶] و لنگیل^[۹۷]، ۱۹۹۸) جیبرلین­ها نیز علاوه بر افزایش رشد طولی ساقه­ها، باعث کاهش میزان غده­زایی در سیب­زمینی می­شوند (بابر^[۹۸] و جین^[۹۹]، ۱۹۹۸).
۱-۵-۱- عوامل فیزیکی موثر بر کشت بافت:
عوامل فیزیکی شامل نور (شدت و مدت)، دما، pH، رطوبت، قابلیت دسترسی به آب (اسمولاریته محیط کشت)، میزان اکسیژن قابل دسترسی، میزان گاز کربنیک موجود در فضای کشت و هم­چنین میدان­های الکتریکی، عوامل جوی و فضایی مثل پرتوها، امواج صوتی و الکترومغناطیس (ادوین وهمکاران، ۲۰۰۸). pH مناسب برای رشد و کشت بافت گیاهی معمولا در محدوده ۵٫۵ تا ۶ می­باشد. در pH بالاتر از ۶، ژل سفت و سخت می­ شود (بلارمینو و همکاران، ۱۹۹۴).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در رابطه با نور باید سه عامل طول روز، شدت نور و ترکیب آن را در نظر گرفت. در رابطه با تاثیر طول روز در کشت درون شیشه ­ای اطلاعات کمی موجود است. معمولا طول روز بین ۱۴ تا ۱۶ ساعت در نظر گرفته شده ولی نور مدوام هم به کار رفته است. البته در موارد بسیار خاص، رشد در تاریکی مداوم هم اتفاق افتاده است. غالبا در کشت بافت از میزان تشعشع پایین استفاده می­ شود (اسکاتلند و لانگیل، ۱۹۹۸).
۱-۶-۱- تاثیر مواد گیاهی بر کشت بافت:
ریزنمونه قطعه­ای از بافت گیاهی است که در محیط کشت قرار می­گیرد. انتخاب ریزنمونه مناسب در کشت بافت گیاهی از اهمیت زیادی برخوردار است. عوامل زیادی در انتخاب ریزنمونه مناسب دخالت دارند.
در کشت میزان موفقیت در ریزنمونه­هایی که از جوانه­های انتهایی گرفته شده بیشتر از جوانه­های جانبی است (سنِویرات­نی^[۱۰۰] و همکاران، ۱۹۹۸). به نظر می­رسد که قدرت رشد جوانه­های انتهایی نسبت به جوانه­های جانبی بیشتر بوده و استفاده از ریزنمونه­های انتهایی در اغلب کشت­ها مناسب­تر است.
سن ریزنمونه در انتخاب ریزنمونه مناسب اهمیت زیادی دارد. بافت­های جوانتر معمولا در محیط درون شیشه ­ای زودتر پاسخ می­ دهند (اسمیت^[۱۰۱] و درو^[۱۰۲]، ۱۹۹۰).
فصلی که ریزنمونه از گیاه جدا می­ شود نیز بر روی پاسخ ریزنمونه به کشت بافت موثر است. به عنوان مثال، جوانه­ ها یا ساقه­های گرفته شده از گیاه در فصل بهار که گیاه در حال رشد است، پاسخ خوب و سریعی به کشت بافت نشان می­ دهند (اسمیت و درو، ۱۹۹۰).
اندازه ریزنمونه نیز تاثیر مهمی در کشت بافت دارد. عموما القا رشد در ریزنمونه­های کوچک­تر نسبت به ریزنمونه­های بزرگ­تر مشکل­تر است. ریزنمونه­های گرفته شده از گیاهان سالم نسبت به گیاهانی که تحت تنش مواد غذایی و آبی بوده یا در معرض عوامل بیماری­زا می­باشند، مفیدتر هستند. هم­چنین نوع گونه گیاهی تاثیر مهمی در پاسخ به کشت بافت گیاهی دارد. معمولا کشت بافت در گیاهان دولپه­ای نسبت به گیاهان تک لپه­ای با موفقیت بیشتری همراه است (موحدی، ۱۳۹۰).
۱-۷-۱- تولید غده^[۱۰۳]:
با توجه به این­که هدف اصلی کاربرد کشت بافت، بهبود تولید سیب­زمینی در سطح مزرعه است، بنابراین کلیه روش­های به کار رفته باید توانایی خود را در شرایط مزرعه به اثبات برسانند. بطور مثال، در روش­های مختلف تکثیر نهایتا به گیاهچه می­رسیم این گیاهچه بایستی بتواند در شرایط مزرعه رشد کرده و نهایتا تولید غده کند. ولی به دلیل این­که گیاهچه در شرایط کنترل شده از نظر نوری و حرارتی رشد کرده، توانایی تحمل نوسانات شرایط محیطی را ندارد و در نتیجه اگر بلافاصله گیاه به شرایط مزرعه منتقل شود، سریعا از بین می­رود، بنابراین نشاء کردن گیاهچه در شرایط مزرعه بدون این که تدریجا با شرایط محیطی سازگاری پیدا کند، بی نتیجه خواهد بود (وانگ و هو، ۱۹۸۵).
در طی چند سال اخیر توجه زیادی به تولید غده در شرایط درون شیشه شده است و تا کنون تحقیقات وسیعی در ابعاد مختلف، جهت رسیدن به شرایط ایده­آل انجام گرفته است.
مزایای تولید غده در شرایط درون شیشه عبارتند از:

• • امکان انتقال مستقیم ریزغده از آزمایشگاه به مزرعه (آکیتا و تاکایاما، ۱۹۹۴).

• • به دلیل این­که غده­ها دارای رکود هستند، ذخیره­سازی و ارسال آن­ها به سهولت انجام می­ شود (وانگ و هو، ۱۹۸۵).

• • تولید غده می ­تواند به مقدار زیاد و بدون در نظر گرفتن فصل خاصی انجام گیرد (باجاج و ساپوری، ۱۹۸۸).

• • در صورتی که غده­ها از گیاهچه­های عاری از بیماری بدست آیند، از نظر قوانین قرنطینه بین ­المللی، ارسال آن­ها با مشکل مواجه نخواهد بود (دادس^[۱۰۴]، ۱۹۸۸).

• • برای ارسال مواد گیاهی به سایر نقاط، اگر مرحله ترانزیت به تاخیر بیافتد، در صورتی که ماده ارسالی غده باشد، در کیفیت رشد بعدی آن افتی ایجاد نخواهد شد (دادس، ۱۹۸۸).

• • جهت حفظ ژرم­پلاسم نیاز به کشت مجدد در محیط کشت جدید نیست (هوسی^[۱۰۵] و استیسی^[۱۰۶]، ۱۹۸۴).

• • سازگاری بیشتر با انواع ماشین­های کشت مکانیزه دارد (هوسی و استیسی، ۱۹۸۴).

بنابراین، با توجه به مزایای ذکر شده، از این روش می­توان جهت حفظ ژرم­پلاسم و انتقال سریع نتایج آزمایشگاهی به مزرعه استفاده نمود.
فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده
با توجه به این­که سیب­زمینی دارای تکثیر رویشی می­باشد، بنابراین گیاهان حاصل از تکثیر آن از نظر ژنتیکی با گیاه منشاء خود تفاوتی ندارند. به همین دلیل در کاربرد روش­های کشت­بافت و تکثیر سیب­زمینی بایستی از روش­هایی که تنوع ژنتیکی ایجاد نمی­کند استفاده کرد. یکی از روش­هایی که دارای خصوصیت فوق باشد، روش کشت قلمه­های ساقه و رشد جوانه­های جانبی در محیط کشت مصنوعی (درون شیشه) است. اکثر محققین جهت تکثیر کلون­های سیب­زمینی از این روش استفاده می­ کنند ولی شرایط و نوع استفاده ممکن است در بررسی­های مختلف متفاوت باشد. در ادامه مطلب به بررسی برخی از آن­ها و نتایج حاصله اشاره می­ شود.
لاوارنس^[۱۰۷] و بارکر^[۱۰۸] (۱۹۶۳) از جوانه­های جانبی رویشی که در شرایط تاریکی رشد کرده بود، استفاده کرده و آن­ها را در محیط کشت وایت همراه با ۵/۲ میلی­گرم در لیتر کلسیم پانتوتنات کشت دادند. هدف آن­ها از این آزمایش مطالعه درجه حرارت­های مطلوب، فتوپریود مناسب و غلظت­های مختلف ساکارز بود. نتیجه­ای که در این آزمایش حاصل شد به این صورت اعلام گردید که جهت غده زایی، استفاده از ساکارز در غلظت ۸% و روشنایی متوسط یا تاریکی مناسب­تر است. هم­چنین فتوپریودهای ۸، ۱۶ و ۲۴ ساعت روشنایی برای غده زایی مطلوب نیست.
هارمی^[۱۰۹] و همکاران در سال (۱۹۶۶) بیان کردند که افزودن تنظیم کننده­ های رشد تنها در صورتی نمو ریز­غده­ها را افزایش می­دهد که ساکارز کافی (۸%) تامین باشد.
در آزمایشی که روکا^[۱۱۰] و همکاران (۱۹۷۸) روی تکثیر ارقام سیب­زمینی انجام دادند، تکثیر مواد گیاهی در دو مرحله انجام شد. در مرحله اول از ساقه گیاهان عاری از عوامل بیماری­زا، قلمه­های تک جوانه برش زده و در محیط کشت پایه MS که با ۳% ساکارز و ۲ میلی­گرم در لیتر کلسیم پانتوتنات و هورمون­های NAA و BAP و GA₃ تکمیل شده بود، کشت دادند. سپس ظروف کشت شده در دمای ۲۴-۲۲ درجه سانتی ­گراد و شدت نور ۱۰۰۰ لوکس و فتوپریود ۱۶ ساعته قرار گرفتند.
در مرحله دوم، از گیاهچه­های حاصل از مرحله قبل، قطعاتی را برش زده و درون فلاسک­های ۱۲۵ میلی­لیتری محتوی ۱۵ میلی­لیتر محیط غذایی کشت شدند. جهت رشد جوانه­های جانبی کشت­ها را روی دستگاه شیکر با ۹۰ دور در دقیقه با فتوپریود و درجه حرارت مشابه مرحله قبل ولی شدت نور ۲۰۰۰ لوکس که توسط لامپ­های فلورسنت ۴۰ وات ایجاد می­شد، قرار دادند. آن­ها از این آزمایش چنین نتیجه گرفتند که استفاده از روش فوق بیشترین ثبات ژنتیکی را در گیاهان حاصل از تکثیر ایجاد می­ کند.
وانگ و هو در سال (۱۹۸۲) آزمایشی با هدف تولید انبوه غده سیب­زمینی به روش درون شیشه انجام دادند. آن­ها جهت تکثیر از مواد گیاهی عاری از ویروس حاصل از کشت مریستم استفاده کردند و برای تولید غده، گیاهچه­های عاری از ویروس را در یک محیط مایع محتوی محیط پایه MS همراه با BAP و ساکارز کشت نمودند. آن­ها در این تحقیق، روی مقادیر مناسب BAP و ساکارز مطالعه می­کردند و به این نتیجه رسیدند که شرایط مطلوب جهت غده زایی انبوه در شرایط درون شیشه استفاده از محیط کشت مایع MS محتوی ۱۰ میلی­گرم در لیتر BAP و ۸% ساکارز است. شرایط مطلوب جهت رشد را نیز دمای ۲۰ درجه سانتی ­گراد و فتوپریود ۸ ساعته با شدت نور ۱۰۰۰ لوکس تعیین کردند. در این تحقیق در مرحله غده زایی از فلاسک­های ۵۰۰ میلی­لیتری محتوی ۲۰۰ میلی­لیتر محیط کشت غده­زایی استفاده شد.
سنگر^[۱۱۱] و دینگرا^[۱۱۲] در سال (۱۹۸۴) جهت تکثیر مواد گیاهی حاصل از کشت مریستم با بهره گرفتن از روش کشت قلمه تک جوانه آزمایشی با هدف بدست آوردن گیاهچه­های زیاد با ساقه و ریشه ­های قوی انجام دادند. در این آزمایش از غلظت­های مختلف NAA در محیط کشت استفاده شد. در پایان چنین نتیجه گیری شد که غلظت ۵/۰ میلی­گرم در لیتر NAA بهترین غلظت جهت رشد ساقه و ریشه قوی گیاهچه­ها است.در این آزمایش گیاهچه­ها در شرایط نوری ۲۰۰۰ لوکس و فتوپریود ۱۶ ساعته و دمای ۲±۲۵-۲۰ درجه سانتی ­گراد قرار گرفته بودند.
هوسی و استیسی (۱۹۸۴) با آزمایشی که بر روی فاکتورهای موثر بر غده­زایی سیب­زمینی در شرایط درون شیشه انجام دادند چنین نتیجه گرفتند که غده­زایی در محیط کشت دارای ۲ میلی­گرم در لیتر BAP و ۶% ساکارز و در فتوپریود ۸ و ۲۴ ساعته انجام می­گیرد. اما اثر تحریک کنندگی BAP در شرایط روز کوتاه بیشتر از روز بلند می­باشد. هم چنین افزودن کلروکلین کلراید^[۱۱۳] (CCC) به تنهایی باعث کاهش غده­زایی نسبت به حالتی که همراه با BAP در محیط کشت باشد می­گردد. ABA دارای اثر کم و GA₃ دارای اثر بازدارندگی بر روی غده­زایی است و نیز با بستن درب ظروف کشت، غده زایی محدود می­ شود ولی اگر از مواد جذب کننده اتیلن مثل زغال فعال^[۱۱۴] استفاده شود تاثیری نخواهد داشت.
این محققین هم­چنین محیط مناسب برای ریز­غده­زایی را محیط MS دارای ۲ میلی­گرم در لیتر BAP و ساکارز ۶% و دوره­ نوری ۸ ساعتی بیان کردند. هم چنین نشان دادند زمانی که BAP و CCC تامین باشد ساکارز ۶% برای غده­زایی بهینه است.
اسکیلد-رنت­اسکلر و اسکمیدیش در سال (۱۹۸۴) از محیط­های MS دارای سایتوکینین ۱۴-۱۰ میلی­گرم در لیتر و ساکارز ۶ تا ۸% برای ریز غده­زایی استفاده کردند و دریافتند در صورت عدم استفاده از سیتوکینین به عنوان محرک غده­زایی می­بایست از دوره­ های نوری بلند با شدت زیاد و در صورت استفاده از سیتوکینین می­بایست از دوره کوتاه نوری با شدت کم و یا تاریکی پیوسته استفاده کرد.
وانگ و هو در سال (۱۹۸۵) در آزمایشات خود جهت تولید گیاهچه حاصل از ساقه، ابتدا غده­ها را با آب معمولی شسته سپس در محلول هیپوکلریت کلسیم^[۱۱۵] ۱% به مدت ۱۰ دقیقه خیسانده و بعد با آب مقطر استریل شستشو دادند. پس از ضدعفونی، جهت شکستن رکود جوانه­ ها غده­ها را به مدت یک ساعت در محلول ۰۳/۰ میلی­مول GA₃ فرو برده سپس بر روی کاغذ صافی قرار دادند و در زمان­های مختلف با محلول یک میلی­مول کلرید کلسیم آن­ها را مرطوب می­کردند. جهت رشد ساقه، غده­ها را در حرارت ۱۸ درجه سانتی ­گراد قرار داده و پس از رشد آن­ها را به قطعاتی که دارای یک جوانه جانبی باشد، تقسیم کردند. برای کشت قطعات سیب­زمینی از محیط کشت MS محتوی ۱/۰ میلی­گرم در لیتر GA₃ و ۳% ساکارز استفاده شد. سپس جهت رشد در فتوپریود ۱۶ ساعته با شدت نور ۴-۳ کیلولوکس و دمای ۲۵-۲۲ درجه­سانتی ­گراد قرار گرفتند.
تاور و همکاران در سال (۱۹۸۵) روش جدیدی جهت تولید غده در شرایط درون شیشه ارائه کردند. آن­ها در این روش از ۳ مرحله استفاده کردند:

این گیاه بومی استان فارس و به خصوص اطراف شیراز و نیز دیگر استان­های جنوبی ایران است.
در بخش مرکزی: نجف­آباد اصفهان، کلاه گزی، شاه کوه، شهبازان، در یزد شاه ملک به طرف چوپانان، خورمیز در پانزده کیلومتری مهریز.
در جنوب: دزفول در خوزستان، فیروز­آباد فارس، کوه سیواند، چنار راهدار، کوه خورموج نزدیک بوشهر، اهرام.
در جنوب شرقی: بین کرمان و زرند، علی­آباد به طرف گاوکشی، حاجی­آباد نزدیک بندرعباس، گهره، ارتفاعات گنو، تاروم، بلوچستان، خاش به طرف ایرانشهر، بزمان، تنگه سرخ و صرقند یافت می­ شود(۱۹).
این گیاه علاوه بر این در افغانستان و پاکستان نیز یافت می­ شود(۲۳).
۲-۱-۸- گیاهانی با اسامی و خصوصیات مشابه Zataria multiflora:
در فارسی گونه­ های مختلف جنس تیموس را آویشن نامیده­اند. گونه­ معروف Thymus vulgaris بومی جنوب اروپا و نواحی مدیترانه از جمله کشورهای پرتقال، ایتالیا، یونان و فرانسه است. در نواحی نیمه خشک کشور زلاند نو، چندین هزار هکتار به صورت خودرو می­روید. این گیاه همه ساله به مقیاس وسیعی در کشورهای لهستان، چک، اسلواکی، یونان، مجارستان، سوئیس، ترکیه و آمریکای غربی کشت می­ شود(۳۷). این گیاه مشابهت­های بسیاری به آویشن شیرازی دارد. چه از لحاظ شکل و چه از لحاظ خواص و ترکیبات شیمیایی و تحقیقات بسیار زیادی بر روی آن صورت گرفته است(۱۵).
۲-۱-۹- قسمت مورد استفاده گیاه آویشن شیرازی
در طب از سرشاخه ­های گلدار این گیاه استفاده می­ شود(۲).
۲-۱-۱۰- ترکیب شیمیایی گیاه
اولین بار در سال ۱۹۵۴ بر روی این گیاه در هندوستان کار شده است که در این مطالعه مشخصات فیزیکی و حضور ترکیبات فنلی در این گیاه گزارش گردید(۵۳).
در سال ۱۹۷۱ در هندوستان اسید­ها و قندهای این گیاه مورد بررسی قرار گرفت که عصاره­ی الکلی آن حاوی سوکسینیک اسید،گلوکونیک اسید و گلوکز و رامنوز بوده و عصاره آب و اتانولی آن حاوی سوکسینیک اسید، مالیک اسید و اگزالیک اسید بوده است(۵۸).
در بررسی دیگر در سال ۱۹۷۲ در هندوستان ترکیبات موجود در گیاه عبارتند از: ۶/۰٪ روغن اسانس، پنج آلکان، بتا سیتواسترول، بتولن، اسیدهای چرب و اولئانولیک اسید و دو کتون ناشناخته گزارش شدند. اسانس گیاه حاوی ۶۹٪ فنل و غالبا کارواکرول بوده و جزء اصلی ترکیبات غیر فنلی آن پاراسمین بوده است(۵۹).
در سال ۱۹۷۴ اسید آمینه­های گیاه که عبارتند از گلایسین، والین، آسپارژین و آرژنین گزارش شدند. در آخرین تحقیقات به عمل آمده بر اسانس این گیاه جمع­آوری شده از نواحی مختلف ایران ۳۶ ترکیب شناسایی شدند: این مواد توسط دستگاه گاز گروماتوگراف تجزیه­ای GLC و گاز گروماتوگراف طیف سنج جرمی GLC-MS جداسازی و شناسایی شدند و نیز NMR و IR آنها نیز بدست آمد، مناطق جمع­آوری زرند و تنبور از استان کرمان شیرکوه و ده بیداز استان فارس، خور میز از استان یزد بودند و بر هر دو اسانس حاصل از گیاه خشک و گیاه مرطوب کار شده بود(۱۰).
در سال ۱۹۹۷ در بررسی دیگری در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران ترکیبات اصلی موجود در اسانس گیاه تازه، تیمول ۴/۴۸٪، کارواکرول ۶/۱۲٪، پاراسمین ۵/۱۳٪، لینالول ۲/۵٪ و گاما ترپینن۹۵/۳٪ و ترکیبات اصلی موجود در اسانس گیاه خشک تیمول ۱۸/۲۵٪، کارواکرول ۲۹/۶۱٪ گزارش شده است(۱۱۱).
در سال ۱۹۹۹ در پاکستان مشتق ایزوپروپیل بنزنی جدیدی به نام zatariol و دو ترکیب مشابه شناخته شده دیگر به همراه پاراسمیم، تیمول، تیمول متیل اتر، بتا سیتو استرول، استیگماسترول، اولئانوئیک اسید، بتولینیک اسید، هگزا دکانوئیک اسید از بخش محلول در هگزان گیاه به دست آمد(۲۸).
در سال ۱۹۹۹ در پاکستان دو مشتق پاراسمینی جدید به نامهای Zatarioside-A و Zatarioside-B و یک مشتق تری اتوکسی جدید و پارا هیدروکسی بنزوئیک اسید از این جایگاه جدا شد(۲۹).
در سال ۲۰۰۰ در پاکستان سه ترکیب آروماتیک جدید کشف گردید که شامل دو مشتق پی­سایمن به نام مولتی فرولو یک اتر آروماتیک پی­هیدروکسی بنزوئیک اسید بودند. علاوه بر آنها دی­هیدروکسی آروما دندرن، لوتئینول و آلفا توکوفرول­کینون برای اولین بار جداسازی و خالص سازی گردید(۱۱۲).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در سال ۲۰۰۰ در دانشکده علوم پایه دانشگاه شاهد تهران از اسانس این گیاه ترکیباتی مانند کارواکرول ۳۷٪، ارتوسمین ۱۵٪، دودکان ۹٪ به دست آمده است(۹۹).
در سال ۲۰۰۳ نیز در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران ۲۶ ترکیب موجود در اسانس گیاه شناسایی شد که ترکیبات تیمول ۹۹/۳۷٪، کارواکرول ۹۶/۳۴٪، پاراسمین ۱۷/۷٪ و ترانس کاریوفیلن ۷۱/۲٪ بخش عمده آن را تشکیل می­ دهند(۷).
۲-۱-۱۰-۱- تیمول
تیمول Thymol یا اسید­تیمیک Acide Thymique به فرمول C₁₀H₁₄O و به وزن مولکولی ۲۱/۱۵۰ است. در اعضای گیاهان مختلف تیره نعناع یافت می­ شود.
تیمول در ۱۷۱۹ میلادی توسط Neuman کشف و به Camphre de thymol موسوم گردید. این ماده از اسانس Thymus vulgaris و Monarda punctata توسط محققین مختلف استخراج گردید. تیمول به طور سنتتیک از P-Cymene، Piperitan یا M-cresol تهیه می­ شود(۱۵).
تیمول به صورت بلورهای منشوری شکل نسبتاًً درشت و بی­رنگ از اسانس تم بدست می ­آید. بوی مشخص دارد و در گرمای ۵/۵۰ تا ۵/۵۱ ذوب می­ شود. در الکل، اتر، کلروفرم، اتر دوپترول، سولفور کربن و اسید­ استیک به مقدار زیاد حل می­گردد. درآب به مقدار کم به نسبت ۱ به ۱۲۰۰ محلول است. محلول الکلی و آبی آن خنثی و فاقد هرگونه واکنش در مقابل تورنسل است. در محلول­های قلیایی به سهولت حل می­ شود. از مشخصات دیگر آن این است که با مانتول، سالول، کامفروکلرال مخلوط مایع بوجود می ­آورد یعنی در واقع با آنها ناسازگاری دارد(۱۵).
محلول یک قسمت تیمول اگر در مقدار کافی اسید استیک کریستالیزابل مخلوط شود و معادل سه قسمت اسید سولفوریک بدان افزوده گردد. در حالت گرم ایجاد رنگ بنفش می­نماید. برای تهیه تیمول از اسانس آن می­توان اسانس را در سرمای شدید قرارداد تا تیمول کریستالیزه شود و یا اسانس را با سود سوزآور مجاور کرد و ملح سدیم تیمول را جدا و سپس به کمک اسید آن را تجزیه نمود و تیمول آزاد شده را تصفیه کرد. تیمول به صورت کریستال­های بی­رنگ یا به صورت پودر سفید متبلور دارای بوی معطر و طعم زننده می­باشد. تیمول را می­توان به آسانی تصفیه نمود. تیمول جسمی است ضد قارچ، ضد باکتری و ضد کرم. ضد کرم بخصوص در مورد کرم­های قلاب­دار بکار می­رود و به مقدار ۲ گرم، سه نوبت در روز مصرف می­ شود(۱۵).
تیمول به علت دارا بودن اثر ضد عفونی کننده، می ­تواند در بیماری­های روده و یا ضد عفونی کردن آن در مسمومیت­های خودبخود، ناشی از عفونت روده، دیسانتری و وبا (به عنوان پیشگیری) اثر مفید ظاهر کند ولی مصرف آن از این لحاظ کمتر از حد معمول است. در عوض از آن به علت دارا بودن اثرات ضد کرم، برای دفع تریکوسفال، کرم کدو، کرمک و آنکی لوستوم (به صورت تنقیه) استفاده به عمل می ­آید(۱۵).
در استعمال خارجی، از تیمول به عنوان یک ماده ضد عفونی کننده قوی استفاده بعمل می ­آید. تیمول در فرمول خمیر دندان­ها و محلول­های غرغره دهان وارد می­ شود. در بیماری­های دستگاه تنفسی مانند برونشیت مزمن، سل و سیاه سرفه بصورت استنشاق و یا به حالت محلول جهت پانسمان زخم­ها بکار می­رود. زیرا اثر میکروب کشی آن بر فنل ترجیح دارد(۱۵).
شکل ۲-۱-تیمول (۲-isopropyl -5- methyl phenol)
۲-۱-۱۰-۲-کارواکرول (Carvacrol)
کارواکرول ( ایزوتیمول^[۱۷]) فنلی به فرمول C₁₀H₁₄O و به وزن مولکولی ۲۱/۱۵۰ است. در اسانس گیاهان مختلف تیره نعناع یافت می­ شود و از آن­ها استخراج شده است. از جملهOriganum vulgare, Thymus vulgaris و Satureia hortensis کارواکرول حالت مایع و بویی شبیه بوی تیمول دارد وزن مخصوص آن در گرمای ۲۵ درجه سانتیگراد ۹۷۵۱/۰ است. در گرمای حدود صفر درجه، انجماد حاصل می­ کند، عملاً در آب غیر محلول ولی به مقادیر زیاد در الکل و اتر حل می­ شود. مقدار کشنده آن در خرگوش از راه خوردن mg/kg100 می­باشد. کارواکرول اثر ضد عفونی کننده دارد و در سنتز بعضی مواد آلی مورد استفاده قرار می­گیرد. از نظر درمانی اثر ضد کرم و ضد قارچ دارد(۱۵).
شکل ۲-۲- کارواکرول (۵-isopropyl -2- methylphenol)
جدول۲-۲- ترکیبات شیمیایی گیاه آویشن شیرازی(۱۱۱)

دنیای ما، دنیایی، پر از جاذبه ها و شگفتی هاست.کشورهای مختلف با فرهنگ های متفاوت، با طبیعت رنگارنگ و متنوع با آداب و رسوم و ابنیه گوناگون، با شهرهای بزرگ و کوچک،مردمان دیگر کشورها را به میهمانی خود فرا می خوانند و این آغازی بر گردشگری است. گردشگری، پدیده ای با قدمت زیاد است، اما امروزه اشکال آن دستخوش تغییرات و تغییر فراوانی شده و به صورت سیستماتیک و همراه با قوانین خاص خود شکل گرفته است. صنعتی که پس از الکترونیک و خودرو سازی سومین صنعت درآمد زای دنیا محسوب می شود و تمامی کشورهای توسعه یافته و یا آن دسته که تمایل زیادی جهت فراهم اوردن زمینه ای برای کشور خود دارند تلاش روز افزونی جهت بالا بردن و جلوه بخشی هر چه بیشتر به مواهب طبیعی، فرهنگی و تاریخی مملکت خود دارند و بهره وری تفرجی همراه با حفظ منابع در انها مورد نظر است.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

گردشگری به توسعه فرهنگی و سیاسی، اقتصادی یاری می دهد و موجب اشتغال زایی و درآمد زایی است. صلح ودوستی بین کشورها را فراهم می سازد و موجب بالا رفتن سطح دانش و آگاهی انسان است.آنچه در توسعه گردشگری در کشور ما در رابطه با جاذبه های گردشگری اعم ازمذهبی، فرهنگی، تاریخی و نظایر آن حائز اهمیت است، آماده سازی برای استفاده گردشگرو بازدید از آن است. چنین امکانات و تسهیلاتی زمانی فراهم می شود که خدمات جنبی و زمینه ساز فعالیت های گردشگری فراهم گردد این گونه خدمات شامل: تاسیسات پذیرایی، اقامتی و راهای دسترسی به جاذبه های گردشگری است.
اما برای توسعه گردشگری مهمترین عامل جاذبه ها هستند که انواع گردشگری بر اساس آن ها شکل می گیرد که ممکن است از انواع جاذبه های طبیعی و انسانی با شاخه های مختلف باشند و مکان هایی که انواع جاذبه ها را دارد توانایی زیادی هم دارد و میتواند در گردشگری موفق باشد.
شهرستان فومن در استان گیلان دارای جاذبه های مختلف طبیعی و انسانی است که از جاذبه های انسانی آن جاذبه های فرهنگی خیلی مهم هستند و می توانند باعث رونق گردشگری شوند که موضوع این پایان نامه در پنج فصل به شرح زیر است:
در فصل اول طرح تحقیق آورده شده است. در فصل دوم به پییشینه تحقیق و مبانی نظری پرداخته شده است. در فصل موجود ویژگی های طبیعی و انسانی شهرستان فومن معرفی شده است. در فصل چهارم به گردشگری در فومن پرداخته شده و با معرفی جاذبه های فرهنگی شهرستان و با استناد به نظرات کارشناسان و مسئولین و گردشگران برای رونق گردشگری فرهنگی راهکار ارائه شده و در فصل پنجم با جمع بندی مطالب، آزمون فرضیه ها انجام شده است.

۱-۲- بیان مساله

گردشگری فرهنگی نمونه ای از انواع گردشگری است تنوع شاخه های گردشگری فرهنگی در کشورمان علاوه براین که بستر ورونق هرچه بیشتر صنعت گردشگری می باشد باعث به وجود آمدن رخدادهای گوناگون فرهنگی نیز می گردد به گونه ای که نمی توان این پدیده را از صحنه معادلات وتعاملات فرهنگی مردم کشورها با یکدیگر حذف نمود. بخشی از محیط توسط انسانها که رفتار آنها ناشی از آداب ورسوم وارزشهای بومی-فرهنگی ومذهبی شان است دستخوش تغییراتی می گردد و چشم اندازهای ویژ ای را پدید می آورد که در قالب جغرافیای فرهنگی از آن یاد می شود وبازدید گردشگران از این جاذبه ها موجب تعامل فرهنگ دولتها وملتها شده واین روند به حفظ صلح وامنیت جهانی یاری می رساند.
شهرستان فومن یکی از شهرهای استان گیلان می باشدکه دارای دوشهر به نامهای فومن و ماسوله ودو بخش به نامهای مرکزی وسردار جنگل وشش دهستان به نامهای آلیان، رودپیش، سردارجنگ، گشت، گوراب پس لولمان و۱۵۵ پارچه آبادی در جلگه، پایکه و کوهستان است. این شهرستان مانند سایر شهرهای استان گیلان دارای آداب و رسوم وسنن جاذبه های گردشگری متعددی است که از جمله می توان به صنایع دستی و عروسکهای بافتنی و چموش دوزی و چاروق دوزی شهرک ماسوله، مجموعه گردشگریوتاریخی قلعه رودخان وشهرک ماسوله، پارک مجسمه ها، جنگل ها ومراتع سبز اطراف، تالاب خطیب سرگوراب وکهنه گوراب، غار فوشه وهمینطور زیارتگاه ها واماکن مذهبی نظیر بقعه سبزقبا، بقعه امامزاده میرزا، بقاع پیرجلودار وآقامیرسرای، بقعه عون بن علی وامامزاده هاشم وامامزاده ابراهیم اشاره کرد که در این میان جاذبه های گردشگری فرهنگی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. به نظر می رسد که هم اکنون در شهرستان فومن علیرغم تنوع جاذبه های فرهنگی و علیرغم اینکه گردشگری فرهنگی در جریان است ولی گردشگری فرهنگی با توجه به جاذبه ها می تواند از رونق بیشتری بر خوردار گردد بر این اساس لازم است که اقدام لازم برای در این زمینه مانند معرفی و برنامه ریزی گردشگری صورت گیرد که در این پایان نامه به آن پرداخته شده است. پرسش اصلی این تحقیق این است که چگونه می توان گردشگری فرهنگی را در ماسوله رونق داد.

۱-۳- اهداف تحقیق

هدف اصلی تحقیق، تحلیل و برنامه ریزی گردشگری فرهنگی در شهرستان فومن است. اهداف جزئی تحقیق عبارتند از:
۱- معرفی پتانسیل ها و جاذبه های توریسم فرهنگی شهرستان فومن
۲- سنجش دیدگاه گردشگران نسبت به موضوع گردشگری فرهنگی فومن
۳- ارائه راهکار جهت ماندگاری بیشتر توریست در منطقه

۱-۴- پرسش های تحقیق:

برای دستیاب به اهداف تحقیق، پاسخگویی به پرسشهای زیر ضروری است:
۱- آیا شهرستان فومن جاذبه های لازم برای رونق گردشگری فرهنگی را دارد.
۲- آیا شهرستان فومن امکانات و خدمات مناسب برای توسعه گردشگری فرهنگی را دارد.

۱-۵- فرضیه های تحقیق

با توجه به اهداف و پرسش های تحقیق، دو فرضیه برای این تحقیق در نظر گرفته شده است:
۱- جاذبه های فرهنگی مهم ترین انگیزه برای گردشگران ورودی به شهرستان فومن است .
۲- شهرستان فومن فاقد امکانات و خدمات اقامتی و پذیرایی مناسب برای رونق گردشگری است.

۱-۶- واژه ها و مفاهیم

- تحلیل: مفهوم اصطلاح «تحلیل» در کاربرد علمی آن متفاوت از معنای لغوی است. تحلیل از نظر لغوی به معنای حلال کردن، رواشمردن، حل کردن، گشودن و … است (عمید، ۱۳۸۰: ۳۷۸) در حالیکه در کاربرد علمی، بیشتر کشف روابط علت و معلولی پدیده‎ها مد نظر است. «تحلیل میسر ساختن روابط میان پدیده‎ها است و پژوهشگر را به درک شیوه‎های سازمان‎ بندی در فضا هدایت می‎کند (دولفوس، ۱۳۷۰: ۸). تحلیل نوعی رویکرد در مطالعات جغرافیایی است که مطابق آن تنوع مکانی- فضایی پدیده‎ها بررسی می‎شود (سعیدی و حسینی حاصل، ۱۳۸۸: ۲۱). در این پژوهش منظور از تحلیل بررسی وضعیت گردشگری فرهنگی در شهرستان فومن است.
- برنامه‎ ریزی: از برنامه‎ ریزی در منابع مختلف، تعاریف گوناگون ولی مشابه ارائه شده است که در اکثر آن‎ها به ویژگی‎های مشترکی برای برنامه‎ ریزی ارائه شده است. در تعریفی از برنامه‎ ریزی چنین آمده است: «برنامه‎ ریزی عبارت از یک فرایند آگاهانه است که به منظور دستیابی به اهداف معین و مشخص، انجام یک سلسله اقدامات و فعالیت‎های مرتبط به یکدیگر را در آینده پیش‎بینی می‎کند (معصومی اشکوری، ۱۳۸۵: ۳۳) و در موردی دیگر برنامه‎ ریزی نوعی تفکر در باره‎ی مسائل اجتماعی، کالبدی، اقتصادی و کالبدی که جهت‎نگری و آینده‎نگری به صورت عملی در روابط، اهداف و تصمیمات همه جانبه را دارا بوده و به شدت در زمینه‎ی خط مشی و برنامه از جامعیت برخوردار می‎باشد؛ تعریف می‎گردد (زیاری، ۱۳۸۳: ۱۰ و ۱۱).
- فرهنگ: فرهنگ به کلیت آنچه انسان تجربه کرده یا فرا گرفته اشاره دارد، فرهنگ به ویژگی های انتقال یافته اجتماعی و الگوهای رفتاری مشخصی که به یک گروه اجتماعی خاص تعلق دارد، مانند کانادایی ها و یا ژپنی ها مرتبط است. تیلور اغلب تعاریفی را ارائه می کند که فرهنگ را بعنوان مجموعه ای کلی شامل دانش، عقاید، هنر، اخلاق، قانون، سنت ها و هر توانایی و عادتی دیگر که انسان به عنوان عضوی از یک اجتماع کسب می کند معنا می کند (جورج، ۱۳۹۱، ص۱۶۲ و ۱۶۳) گی روشه ـ استاد دانشگاه مونترال کانادا ـ با بهره گرفتن از تعریف تایلور و محققان دیگر فرهنگ را اینگونه تعریف می کند: فرهنگ مجموعه بهم پیوسته ای از شیوه های تفکر احساس و عمل است که کم و بیش مشخص است و توسط تعداد زیادی از افرادی فراگرفته می شود و بین آنها مشترک است و دو شیوه عینی و نمادین به کار گرفته می شود تا این اشخاص را به یک جمع خاص و متمایز مبدل سازد((www.aftabir.com
- گردشگری فرهنگی: فرهنگ و ابعاد مختلف آن یک بعد عمیق از گردشگری محسوب می شوند و چیزی که امروزه به آن به عنوان یک پدیده جدید نگریسته می شود تبدیل شدن فرهنگ به یک کالا در گردشگری است که در طی فرآیندهایی با ابعاد متنوع فرهنگی صورت می گیرد و به عنوان تحول در ساختارهای اجتماعی و شیوه زندگی در نظر گرفته می شود که در این زمینه فرهنگ به عنوان یک کالا به گردشگران عرضه می شود (جورج، ۱۳۹۱، ص۲۱)
گردشگری فرهنگی یکی از مهم ترین وسایل مبادلات فرهنگی ملت ها و در زمره مهم ترین ابزارهای گفتگوی بین فرهنگی است. این نوع گردشگری عموما بر روی جوامع سنتی تمرکز دارد که در آنها سنن متفاوت، شکل منحصر به فردی از هنر و الگوهای اجتماعی دارند و آنها را از دیگر فرهنگ ها متمایز می سازند (قدیری معصوم و همکاران،۱۳۹۰٫(
مقصود گردشگری فرهنگی آن بخش از جریان گردشگری است که به جذابیتهای فرهنگی خاص توجه می کند. این جنبه های جذابیت متفاوتند و شامل کارهای انجام شده، موزه ها، نمایشگاهها و از این قبیل چیزها می شود.در کشورهای توسعه یافته جذابیتهای فرهنگی شامل حوزه های هنری ، نمایش نامه ها، ارکسترها . سایر کارهای هنری و موسیقی می شود . مسافر به محل خاصی می رود تا از یک موزه مشهور، مثل پرادو در مادرید یا لوور در فرانسه دیدن نماید. یا در سالنی بنشیند که ارکستر سمفونی وین برنامه اجرا می کند .
گردشگری فرهنگی طبق اصول جهانی به ۲ نوع تقسیم می شود:  گردشگری نوع اول که دیدار از سایتهای ملموس مانند موزه ها، سایتهای تاریخی ، باستان شناسی ، معماری و … می شود و  گردشگری نوع دوم که شامل آثار میراثی ناملموس مانند آداب و رسوم، فرهنگ نوع معیشت و … جنبه های علمی مردم شناسی می باشد.
به ‌نظر کارشناسان، گردشگری فرهنگی عبارت است از: مسافرت افراد از محل سکونت خود به مکان‌هایی که جاذبۀ فرهنگی و تاریخی و یادمانی دارند. این جابه‌جایی به ‌قصدِ کسب اطلاعات و ارضای نیازهای فرهنگی انجام می‌شود (سقایی، وبلاگ شخصی^[۱])
فصـل دوم

مبـانـی نظـری تحـقیـق

۲-۱- پیشینه تحقیق

گردشگری فرهنگی به عنوان یکی از شاخه های مهم گردشگری موضوع در کتاب ها و مقاله های مختلفی مورد توجه قرار گرفته است که در ادامه به مواردی از آن ها اشاره شده است.
- تحقیقی با عنوان اکو توریسم منطقه قلعه رودخان با تاکید بر قابلیت ها و محدودیت ها اقلیمی توسط بذر پرست به صورت پایان نامه انجام شده است، که قابلیت های اقلیمی دره قلعه رودخان برای جذب گردشگر را تشریح کرده قابلیت های قلعه رود خان بیشتر در فصول گرم است و اکثر ماه های خرداد و تیر و مرداد وشهریور که در این ماه ها ارتفاعات دارای حرارت مناسب، رطوبت نسبی پایین تر نسبت به سایر ماه ها و ساعات افتابی بیشتر و وزش باد مطبوع و مناسب است.
- بردبار (۱۳۸۹) در پایان نامه کارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی توریسم، جایگاه توریسم فرهنگی- تاریخی در گیلان را بررسی کرده و راهکارهایی جهت توسعه این نوع گردشگری ارائه کرد و می نویسد که برای شناسایی، حفظ، حراست و معرفی هر چه بیشتر یادمان های تاریخی –فرهنگی گیلان لازم است تا ضمن جلوگیری از تخریب بیشتر، از گردشگر تاریخی-فرهنگی بعنوان یکی از فرصت ها و توانمندیها اصلی گیلان بهره برداری شود.
- کتاب گیلان جلداول- دوم و سوم که توسط انتشارات گروه پژوهشگران به سرپرستی ابراهیم اصلاح عربانی چاپ شده است اشاره کوتاهی به برخی از قابلیت‌های موجود در شهرستان فومن شده است که می توان از آن ها مقوله ی جاذبه گردشگری شهرستان فومن را گنجانید.
- مقاله ای تحت عنوان دژ قلعه رودخان یادمان باستانی –اکو لوژیکی ایران توسط دکتر بهمن رمضانی استاد یار دانشگاه ازاد اسلامی واحد رشت نوشته شده که در آن نگارنده به این نتیجه رسیده است: با توجه به قدمت تاریخی و گذشته ناشناخته این میراث فرهنگی و ملی این حوضه ایران زمین، بهره گیری از زمان مناسب آب و هوایی، تعطیلات تابستانه، گردشگری ناشی از آن می تواند نقش بالایی در اشتغال زایی و افزایش درآمد روستاییان این منطقه داشته باشد.
- کتاب راهنمای گردشگری استان گیلان که توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان تهیه و تدوین شده است. در بخشی از این کتاب جاذبه های گردشگری موجود در شهرستان فومن به صورت فهرست وار معرفی شده است.
- در طرح جامع شهر فومن که در سال ۱۳۸۶ به تصویب رسیده است، کاری از گروه مهندسین مشاور پویا نقش شهر وبنا، به سفارش سازمان مسکن و شهر سازی استان گیلان و تهیه و توان، قابلیت ها و محدودیت های شهرستان مزبور مورد برسی قرار گرفته است.
- بروشوری تحت عنوان جاذبه های تاریخی و فرهنگی، گردشگری استان گیلان که به وسیله میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان به زبان فارسی و انگلیسی به چاپ رسید که در قسمتی از آن جاذبه های گردشگری شهرستان فومن فهرست وار اشاره شده است.

۲-۲- مفهوم گردشگری

واژه گردشگری به فعالیتی اطلاق می شود که در زمان سفر گردشگران اتفاق می افتد. این واژه دربرگیرنده همه چیز از جمله اقامت درانجا، مسافرت، برنامه ریزی سفر، مسافرت به مکان مورد نظز و بازگشت می باشد.
گردشگر کسی است که به قصد تفریح، بازدید از نقاط دیدنی، معالجه، تجارت، فرهنگ، آب وهوا، ورزش، دیدار خویشان به طور موقت نه به قصد اقامت دائم در زمانی نه کمتر از یک روز و نه بیش از یک سال به مکانی خارج از حوزه زندگی و کاری خود سفر می کند.(تولایی،۱۳۸۶:۱۸).
در واقع گردشگر از حرکت مردم برمی خیزد، پس حرکت و جابه جایی مبنای گردشگری است. از آن جا که ترک خانه و کاشانه و رفتن به جاهای دیگر منشا گردشگری است. این نوع فعالیت اصولا با فعالیتهای کار و اقامت همیشگی گردشگر تفاوت دارد. گردشگری یعنی مسافرت به منظور بهره برداری از مناظر زیبای کشور یا ناحیه، منطقه ای که مورد بازدید قرار می گیرد.(محلاتی،۱۳۸۰:۵۳).
گردش کردن یا رفتن در زبان فارسی و میان فارسی زبانان مفاهیم محدود زمانی و مکانی خود را دارد. بیرون رفتن ازخانه و یا محل کار برای مدتی کم، قدم زدن، خیابان رفتن و خلاصه در پیرامون محیط همیشگی زندگی و کار برای زمانی کوتاه مثلا چند ساعت است. و نه به معنی مسافرت کردن، در فرهنگ فارسی معین گردشگر به معنی :حرکت دورانی، تحول گردیدن، دور زدن حرکت و … گردش کردن به معنای تفریح کردن و گشت کردن و … (معین، ۱۳۷۲،۳۲۴۰:جلد ۳).
در حال حاضر گردشگری، در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی اقتصاد تجارت دنیاست. بسیاری از سیاست گذاران و برنامه ریزان توسعه از صنعت گردشگری به عنوان رکن اصلی توسعه پایدار یاد می کنند. رشد صنعت گردشگری تاثیرات چند جانبه ای در کشورها به دنبال دارد برقراری توان و تعادل در وضعیت پرداخت ها، افزایش درآمدها و ایجاد فرصت های شغلی از پیامدهای این صنعت به شمار می آید.(سرابی و دیگران:۱۳۸۹: ۶۹).
یکی از ارکان توسعه گردشگری، تقاضا برای ان است که از ساختار پیچیده ای برخوردار است؛ زیرا کاهش و افزایش سهم یک کشور از درآمدهای گردشگری جهانی به عواملی بستگی دارد که با توجه به مسائل اجرایی واداری، سطح اطلاعات و نوع کشور می تواند متفاوت باشد. ایران با توجه به امتیازات فراوانی که از نظر جاذبه های طبیعی، تنوع اب و هوایی، تاریخ و تمدن کهن، آثار باستانی و مذهبی، صنایع دستی که دارد از قابلیت‌های زیادی برای تبدیل شدن به قطب گردشگری از عایدیهای صنعت گردشگری جهان بسیار ناچیز است.( تقوی، قلی پور ،۱۳۸۸: ۱۵۸).
هم اکنون گردشگری به عنوان یک بخش به هم امیخته اقتصادی -اجتماعی نگریسته می شود.unwto به همران کارگذاران دیگر از طریق کمیسیون آمار ملل متحد، به منظور محاسبه سهم اقتصادی گردشگری در حساب های ملی و منطقه ای، تغییراتی در روش محاسبه ملی پیشنهاد کرده اند. تا واحدی برای گردشگری در حساب های ملی و منطقه ای، تغییراتی در روش محاسبات ملی، جداسازی بخش گردشگری، تولید ناخالص داخلی و اهمیت اقتصادی کار را آسان تر میسازد.(بروجنی،۱۳۸۹،۲۴).

۲-۳- انواع گردشگری